• Nicolas Dillen

Sapiens van Yuval Noah Harari

Bijgewerkt op: 16 apr. 2021


DE FLAPTEKST - “Honderdduizend jaar geleden waren er wel zes verschillende menssoorten. Nu is er maar één soort over, en dat zijn wij. Homo sapiens. Hoe komt het dat alleen wij zijn overgebleven? Hoe kwamen onze voorvaderen op het idee om steden en zelfs koninkrijken te stichten? Waarom gingen we in goden geloven, maar ook in natiestaten, en in bedrijven. Waarom vertrouwen we op geld, boeken en wetten? En hoe zal onze wereld er in de toekomst uitzien? In Sapiens neemt Yuval Noah Harari ons mee op een fascinerende reis door de geschiedenis van de mensheid. Wie zijn we? Waar komen we vandaan? En hoe zijn we geworden wie we nu zijn? In zijn aanstekelijke relaas laat Harari ons kennismaken met een raadselachtig fenomeen: de mens.”
Hieronder geef ik een opsomming van de ontdekkingen en lessen die ik heb getrokken uit het Sapiens.
  • De menselijke culturen begonnen ongeveer 70.000 jaar geleden vorm te krijgen.

  • Er zijn drie grote revoluties geweest in de menselijke geschiedenis: de cognitieve revolutie, de landbouwrevolutie en de wetenschappelijke revolutie.

  • Prehistorische mensen (ongeveer 2 miljoen jaar oud) waren niet belangrijker en indrukwekkender dan andere zoogdieren.

  • Harari heeft bij momenten een sombere toekomstvisie. Hij gelooft dat het onwaarschijnlijk is dat Homo sapiens nog 1000 jaar zal overleven.

  • Van ongeveer 2 miljoen jaar geleden tot 10.000 jaar geleden zwierven meerdere menselijke soorten samen over de aarde. De afbeelding van de mens die evolueert van voorover gebogen naar rechtop, geeft ten onrechte de menselijke evolutie weer als een lineair traject. In feite leefde de soort tegelijkertijd.

  • De meeste dieren aan de top van de voedselketen zijn daar gedurende miljoenen jaren geleidelijk aan gekomen. Mensen sprongen echter relatief snel naar de top. Dit betekent dat de rest van de voedselketen nog niet klaar was en wij ook niet. Daarom voelen we ons angstig en gestrest omdat we niet gewend zijn om aan de top te staan.

  • De komst van vuur en het koken van voedsel heeft mogelijk de weg geopend voor de evolutie van een kleiner darmkanaal en een groter brein.

  • Er zijn twee theorieën over hoe Homo sapiens evolueerde: kruisingstheorie (theorie die zegt dat homo sapiens en andere mensensoorten zich met elkaar voortplanten) en vervangingstheorie (hier wordt er beweerd dat Homo sapiens de andere soorten hebben uitgemoord). De realiteit is waarschijnlijk een combinatie van beide theorieën.

  • Misschien is dit de reden waarom Homo sapiens de Neanderthalers heeft uitgeroeid: "Ze waren te vertrouwd om te negeren, maar te verschillend om te tolereren."

  • Homo sapiens veroverde de wereld vanwege zijn unieke taal.

  • De cognitieve revolutie vond plaats tussen 70.000 en 30.000 jaar geleden. Het stelde Homo sapiens in staat te communiceren op een niveau dat nog nooit eerder in taal was gezien.

  • Voor zover we weten, kan alleen Homo sapiens praten over dingen die we nog nooit hebben gezien, aangeraakt of geroken. Denk aan religies, mythen, legendes en fantasieën.

  • Door het vertellen van mythen en verhalen kan Homo sapiens in grote aantallen op uiterst flexibele manieren samenwerken. Dit onderscheidt ons van alle andere dieren.

  • Chimpansees kunnen geen groepen vormen van meer dan 50 of zo. Voor mensen is de groepsgrootte ongeveer 150. Bij een groter aantal kun je niet louter vertrouwen op roddels en persoonlijke communicatie. Dan heb je iets meer nodig om grote aantallen mensen te laten samenwerken.

  • Grote aantallen mensen kunnen samenwerken door gemeenschappelijke mythen en overtuigingen te delen.

  • In academische kringen staan ​​verhalen bekend als ficties, sociale constructies of ingebeelde realiteiten.

  • Een ingebeelde realiteit is geen leugen omdat de hele groep erin gelooft.

  • Sinds de cognitieve revolutie leven mensen in een dubbele realiteit: de fysieke realiteit en de ingebeelde realiteit.

  • Omdat de gedeelde mythen van Homo sapiens niet op genetica gebaseerd waren, konden ze zich aanpassen en hun gedrag veranderen zodra ze hun nieuwe overtuiging aanpasten. Ze hoefden geen miljoenen jaren te wachten op een genetische verandering.

  • Voor zover we weten, hadden de mensen van 30.000 jaar geleden dezelfde fysieke, emotionele en intellectuele capaciteiten die we nu hebben.

  • Het instinct om calorierijk voedsel te eten, zit vastgeworteld in ons DNA.

  • Suikers verlagen ons stressniveau. Als je wist te ontkomen van een sabeltandtijger, was een zoet toetje later meer dan welkom.

  • In de prehistorie aten we zo energierijk mogelijk, omdat ons lichaam dan voldoende energie zou opslaan voor tijden dat er gebrek aan voedsel was.

  • De hond was het eerste dier dat ongeveer 15.000 jaar geleden door mensen werd gedomesticeerd.

  • In oude mensengroepen (meer dan 10.000 jaar geleden) was er heel weinig privacy, maar ook heel weinig eenzaamheid.

  • De meeste van onze voorouders uit de oudheid hadden veel bredere en diepere kennis van hun fysieke omgeving dan wij. Ze waren helemaal niet dom.

  • Stel je voor: Een moderne mens en een prehistorische mens worden gedropt op een onbewoond eiland. Wie denk dat er de meeste kans op overleving heeft?

  • Het menselijke collectief weet tegenwoordig veel meer in het algemeen dan de hele bevolking van 15.000 jaar geleden. Op individueel niveau zijn we tegenwoordig echter veel meer gespecialiseerd. Oude verzamelaars waren de meest geïnformeerde en bekwame mensen in de geschiedenis.

  • Ons gebrek aan kennis over prehistorische religies en overtuigingen is een van de grootste gaten in ons begrip van de menselijke geschiedenis.

  • Homo sapiens die over zee reisde en in Australië landde, was een van de belangrijkste expedities in de geschiedenis. Het markeerde het moment waarop mensen zichzelf aan de top van de voedselketen hebben gecementeerd.

  • De landbouwrevolutie maakte het leven van de gemiddelde mens aanvankelijk niet beter. Het stelde mensen echter in staat om meer voedsel per oppervlakte-eenheid te verzamelen en dus vermenigvuldigde de totale bevolking zich exponentieel.

  • Fascinerend is dat de eerste paar duizend jaar van de landbouwrevolutie het leven van mensen in feite moeilijker maakten door meer werk, minder vrije tijd en een stijgende bevolking te creëren die meer monden creëerde om te voeden. Elke individuele generatie zag niet hoe hun leven slechter werd omdat de kleine veranderingen zo klein waren. Denk aan gunstige weersomstandigheden voor je gewassen.

  • Is ons leven werkelijk slechter geworden in tegenstelling tot de "vrije" Homo sapiens? We moesten inderdaad hard beginnen werken om de volgende winter door te komen. We moesten dus op sneltempo nieuwe technieken aanleren. Aan de andere kant moest je niet meer dagen lopen zoeken naar voedsel en tegelijkertijd alert zijn voor gevaar.

  • Het evolutionaire succes van de landbouwrevolutie (grotere bevolking) zorgde in feite voor veel leed op individueel niveau. Niet alleen voor mensen, maar ook voor gedomesticeerde dieren zoals koeien, schapen en kippen.

  • De mythen die ons omringen en onze levens bepalen, dicteren zoveel van wat we geloven en wat we doen.

  • Er is een oud schrijfsysteem dat door de Inca's werd gebruikt, bekend als een quipu. Het zijn geen geschreven woorden, maar een reeks knopen van verschillende kleuren en draden die woorden en cijfers vertegenwoordigen.

  • Schrijven heeft feitelijk de manier waarop mensen denken veranderd. We kunnen schrijven en archiveren gebruiken om veel categorischer dan ooit tevoren te denken.

  • Sociale hiërarchieën, ongelijkheid, enzovoort, zijn menselijke uitvindingen.

  • De meeste rijke mensen zijn rijk omdat ze in rijke gezinnen zijn geboren. De meeste arme mensen zijn arm omdat ze in arme gezinnen zijn geboren.

  • In 2006 waren er nog 53 landen waar een echtgenoot niet wettelijk kon worden vervolgd voor het verkrachten van zijn vrouw.

  • Als het gaat om genderongelijkheid: biologie maakt mogelijk, cultuur verbiedt. Het idee van "onnatuurlijk" gedrag is eigenlijk een resultaat van christelijke theologie, niet van biologie.

  • Als het biologisch mogelijk is, dan is het natuurlijk. Wetenschappelijk gezien is seks tussen twee mannen natuurlijk. Reizen met de snelheid van het licht is niet natuurlijk.

  • Alle menselijke culturen zijn gevuld met inconsistenties. Amerika hecht momenteel bijvoorbeeld waarde aan individuele vrijheid en gelijkheid, maar deze twee idealen spelen niet altijd even goed. Het maakt deel uit van de menselijke ervaring om ze met elkaar te verzoenen. Deze inconsistenties zijn niet per se slecht. Ze dwingen ons kritisch na te denken. Consistentie is de speeltuin van saaie geesten.

  • De geschiedenis beweegt meedogenloos naar eenheid. De hele planeet evolueert naar één wereldcultuur.

  • Geldschepping was puur een intellectuele revolutie. Het bestaat alleen in onze gedachten.

  • Meer dan 90 procent van al het geld bestaat uit elektronische gegevens, niet uit fysiek geld.

  • Iedereen wil altijd geld, juist omdat iedereen altijd geld wil.

  • Het meeste van wat wij stellig beschouwen als "onze cultuur" werd ons in feite opgedrongen door andere naties die onze voorouders veroverden.

  • Ondanks de overduidelijke nadelen van naties die een cultuur overnemen, zijn er ook veel voordelen. Kunst, muziek, bestuur en meer zijn het resultaat van de vorming van naties. Vaak vermengden ze de nieuwe inwoners samen met de overwonnen mensen om een ​​nieuwe cultuur te creëren.

  • Het lijkt duidelijk dat we snel op weg zijn naar een enkel mondiaal imperium. Wereldwijde markten, opwarming van de aarde en algemeen aanvaarde concepten als mensenrechten maken het duidelijk dat we allemaal één collectieve entiteit nodig hebben, niet landen.

  • Religie is de derde grote vereniging van de mensheid, naast geld en naties.

  • Interessant genoeg is polytheïsme meer ruimdenkend en accepteert het meerdere overtuigingen, ook al beschouwen we het vaak als meer barbaars en ongeschoold dan onze huidige overtuigingen.

  • De Romeinen hadden verboden andere culturen niet om hun tradities te verloochenen. Zolang er taksen werden betaald aan het Romeinse rijk, mocht de veroverde naties hun cultuur behouden. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Christelijke naties in de Middeleeuwen, denk aan de kruistochten.

  • In de afgelopen 200 jaar heeft de wetenschap in toenemende mate onthuld dat menselijk gedrag wordt bepaald door hormonen, genen en neurologische synapsen. Als dit waar is, hoe lang zullen we dan negeren dat biologie niet overeenstemt met het concept van vrije wil?

  • Het is een onvermijdelijke regel in de geschiedenis dat wat achteraf gezien voor de hand lijkt, niet op voorhand te voorspellen is.

  • Er zijn twee chaotische systemen: "niveau één" en "niveau twee". Niveau één reageert niet op voorspellingen die erover worden gedaan, zoals het weer en weersvoorspellingen. Niveau twee reageert wel op voorspellingen daarover, zoals de aandelenmarkt en analistenrapporten over stijgende olieprijzen.

  • Er is geen bewijs dat de geschiedenis in het belang van de mens werkt of dat het menselijk welzijn werkelijk toeneemt. Het is goed voor de overwinnaars, maar is het goed voor ons allemaal?

  • De wetenschappelijke revolutie begon slechts 500 jaar geleden in Europa. De afgelopen 500 jaar is getuige geweest van een ongekende toename van de menselijke impact.

  • Het verschil tussen religie en wetenschap is dat de wetenschap ervan uitgaat dat de mensheid de antwoorden op veel van de grootste levensvragen niet kent. Religie gaat er echter van uit dat de belangrijke dingen al gekend zijn. De wetenschap gaat uit van menselijke onwetendheid.

  • Eerdere culturen en geloofssystemen hebben hun theorieën samengesteld met behulp van verhalen. De wetenschap stelt haar theorieën samen met behulp van wiskunde.

  • Wetenschappers zijn het er over het algemeen over eens dat geen enkele theorie 100 procent correct is. De echte test van kennis is dus niet de waarheid, maar het nut. Wetenschap geeft ons macht. Hoe nuttiger die macht, hoe beter de wetenschap.

  • De militaire wapenwedloop drijft de wetenschap in rap tempo vooruit. De waarheid is dat oorlog veel wetenschappelijke ontdekkingen oproept.

  • Waarom hebben Europeanen Amerika ontdekt en veroverd? Waarom niet de Chinezen of de Indiërs of naties uit het Midden-Oosten die evenveel kennis en technologie bezaten als de Europeanen? De Europese ideologie om de wereld te verkennen was het belangrijkste verschil.

  • Het moderne kapitalisme heeft de groei van de mensheid doen exploderen. Dankzij het creëren van krediet, waardoor je nu geld kunt lenen omdat we er collectief op vertrouwen dat de toekomst beter zal zijn dan het heden.

  • Het briljante inzicht van Adam Smith over het kapitalisme in The Wealth of Nations was dat het vergroten van de particuliere winst de basis is voor het vergroten van de collectieve welvaart. Met andere woorden, door rijker te worden, profiteert iedereen ervan, niet alleen jijzelf (Opmerking: dit werkt alleen als de winst opnieuw wordt geïnvesteerd, niet wordt verzameld.).

  • De levensverwachting, kindersterfte en calorie-inname zijn voor de gemiddelde persoon in 2014 aanzienlijk verbeterd ten opzichte van 1914, ondanks een exponentiële bevolkingsgroei.

  • Tot de industriële revolutie werd het menselijk gedrag grotendeels bepaald door zonne-energie en plantengroei. Dag en nacht. Zomer en winter. Alles werd bepaald door menskracht en dierlijke kracht, dat werd op zijn beurt bepaald door voedsel, dat dan weer werd bepaald door fotosynthese.

  • Uit Harlow's babyapenstudies uit de jaren vijftig is gebleken dat dieren zowel sterke psychologische behoeften als lichamelijke behoeften hebben.

  • Elk jaar geeft de Amerikaanse bevolking meer geld uit aan diëten dan nodig is om alle hongerigen in de rest van de wereld te voeden.

  • De meeste mensen realiseren zich niet hoe vredig de tijd is waarin we leven.

  • In de afgelopen jaren sterven er elk jaar meer mensen door zelfmoord dan door oorlog en geweldsmisdrijven. Hetzelfde kan gezegd worden voor auto-ongelukken.

  • Leef in een veilige gemeenschap, rijd zo min mogelijk en houd van jezelf. Gewelddadige lokale misdaad, auto-ongelukken en zelfmoord zijn een van de grootste moordenaars van mensen.

  • Oorlog zit vandaag de dag op een historisch "dieptepunt" omdat de kosten van oorlog zijn gestegen vanwege kernwapens. De voordelen van oorlog zijn afgenomen omdat internationale handel lucratiever is dan verovering, en omwille van de versterking van internationale verbindingen.

  • Eén globale cultuur zal minder snel tegen zichzelf vechten.

  • Onderzoekers hebben bijna alle aspecten van de geschiedenis onderzocht, maar hebben zich zelden afgevraagd of historische veranderingen de mens gelukkiger hebben gemaakt.

  • Nietzsche: "Hij die een 'waarom' heeft om voor te leven, kan bijna iedere 'hoe' verdragen."

  • Als geluk gebaseerd is op plezierige gevoelens, dan is het vergroten van ons geluk een kwestie van het vergroten van biochemische stoffen. Als geluk gebaseerd is op betekenis, dan is het vergroten van ons geluk een kwestie van onszelf voor de gek houden over de zin van het leven.

  • Een ongewoon voordeel van religie: geloof in het hiernamaals geeft betekenis aan je leven in het heden.

  • Het boeddhisme bestudeert geluk al meer dan 2000 jaar. Interessant is dat het boeddhisme veel standpunten over geluk deelt met de wetenschap. Het meest opvallende is dat geluk het resultaat is van processen in het lichaam en niet van de buitenwereld.

  • De boeddhistische filosofie van geluk draait om het idee dat JIJ niet de gebeurtenissen bent die je overkomen, maar dat JIJ ook niet de gevoelens bent die je hebt. Je bent niet je gevoelens. Het zijn gewoon gevoelens. Dus als je dit begrijpt, dan kan je de behoefte loslaten om te blijven jagen op de behoefte om je gelukkig te voelen of om je niet boos of niet verdrietig te voelen. Met andere woorden, je moet jezelf begrijpen.

  • Door genetische manipulatie kunnen mensen de wetten van natuurlijke selectie overtreden.

  • Bijna 4 miljard jaar lang ontwikkelde elk organisme zich door evolutie. Maar de afgelopen decennia zijn mensen beginnen te evolueren volgens een mensgemaakt ontwerp. Met andere woorden, er zijn mensen die millennia geleden uit de genenpool zouden vallen, maar vandaag de dag niet.

  • Veel mensen denken dat de vraag die we moeten stellen om ons wetenschappelijke streven te leiden, is: "Wat willen we worden?" Maar omdat we op het pad lijken te zijn naar genetische manipulatie en programmatie is de echte vraag die we moeten stellen: "Wat willen we willen?"

  • In de afgelopen 1000 jaar zijn mensen geëvolueerd om de wereld over te nemen en staan ​​ze op het punt natuurlijke selectie te overwinnen en goden te worden. Toch lijken we in veel opzichten nog steeds ongelukkig en weten we niet zeker wat we willen. Is er iets gevaarlijkers dan ontevreden en onverantwoordelijke goden die niet weten wat ze willen?

  • Instagram
  • SoundCloud Social Icon